• Marian Rijk te midden van een klein deel van het onderzoeksmateriaal voor haar boek 'Polderpioniers'.

    Edith Hazelzet
  • Voor de liefhebbers van 'Het pauperparadijs' is er nu 'Polderpioniers'.

    Ambo|Anthos uitgevers

'Polderpioniers' verhaal over landhonger

LEERSUM Marian Rijk uit Leersum is een van de schrijvers op de Utrechtse Heuvelrug, die nationaal aan de weg timmert. Na twee thrillers, schreef zij nu het non-fictieboek 'Polderpioniers', over de geschiedenis van haar familie, en veranderde daarbij haar schrijversnaam in haar echte naam.

Edith Hazelzet

Marian, mijn roepnaam, voelde voor dit boek beter. Het is immers het verhaal van mijn familie. Maria vond de uitgever destijds beter klinken voor een thrillerschrijver maar het staat verder van me af, ook al is het wel mijn doopnaam." Rond haar vijftiende bekeek Marian Rijk op een familiedag een boek met de stamboom van haar van oorsprong Zuid-Bevelandse familie. ,,Dan ga je natuurlijk jezelf opzoeken. Ineens kwamen we erachter dat de zoon van mijn betovergrootmoeder een onecht kind was. Hij had wel de naam 'Rijk' gekregen en de basis gelegd voor een boerengeslacht. Maar wat had eigenlijk onze achternaam moeten zijn?" Dit was een vraag die haar in de loop der jaren door het hoofd bleef spelen. ,,Wat is daar gebeurd?" Een mooie aanleiding om eens dieper in de familiegeschiedenis te duiken.

ONDERZOEK Na een hoop speurwerk bracht Marian Rijk uiteindelijk de waarheid boven tafel. Het verhaal van haar betovergrootmoeder vormt de introductie tot het familie-epos 'Polderpioniers', waarin de geschiedenis van Rijks opa Kees en oma Naan de hoofdlijn werd. De uitgever vergelijkt het boek met 'Het pauperparadijs', de zeer veel gelezen familiegeschiedenis van Suzanna Jansen uit 2008. Drie jaar lang stopte Marian Rijk, naast haar baan en haar gezin, elke vrije minuut in het boek. Het schrijven ervan was compleet anders dan van een thriller. ,,Daarvoor moet je wel feiten checken, maar dat lukt meestal wel online. Nu moest ik veel meer de boer op." Rijk reisde stad en land af om familie, archieven en musea te bezoeken. ,,Ik heb ontzettend veel contact gehad en heb veel te danken aan archivarissen met hun kennis en behulpzaamheid. Het leukste aan mijn onderzoek was nog wel, dat ik zoveel met familie ben opgetrokken. Ze leefden zo mee en toverden allerlei interessante documenten tevoorschijn, zoals de kasboekjes van mijn opa waarin hij nauwgezet alles bijhield over zijn boerderij. Van de melkopbrengst en eierverkoop tot aan welke koe wanneer door welke stier gedekt was."

RESPECT Marian Rijk leerde terloops veel over het boerenleven: ,,Ik ben dan wel de kleindochter van een boer, maar wat wist ik nu van zaaien en oogsten?" Ook haar opa en oma heeft Marian Rijk met terugwerkende kracht beter leren kennen. ,,We zagen elkaar maar drie keer per jaar vanwege de afstand. Mijn opa overleed toen ik zeven was en mijn oma toen ik achttien was. Ik herinner me heerlijke logeerpartijen met spelen op het land. We hadden onwijs veel plezier met slootje springen en zo." Als volwassene terugkijkend op hun levens vroeg Rijk zich af: ,,Wat waren hun beweegredenen om naar de Wieringermeerpolder te gaan, wat in die tijd gelijk stond aan emigratie. Waar liepen ze tegenaan?" Nu ze dat weet, heeft ze groot respect gekregen voor de manier van leven en werken van haar grootouders.

STRIJD Aan de hand van haar familiegeschiedenis schetst Rijk honderd jaar maatschappelijke en economische ontwikkelingen in Nederland. Tijdens het onderzoek naar haar eigen boerenachtergrond kwamen de thema's voor het boek vanzelf bovendrijven: de overerving van boerderijen en de oplossingen die Nederland daarvoor bedacht, zoals het aanleggen van polders. ,,Rond 1900 gingen kinderen nog niet naar school: je ging op het land werken en werd boer. Als eerstgeborene kreeg je vaak de boerderij. Dat zorgde voor een dilemma in de kinderrijke gezinnen van die tijd. Een ander beroep zoals priester was voor weinigen weggelegd. Emigratie was een optie. Er was een enorme landhonger: te veel boeren die niet konden boeren", aldus Rijk. Dit was ook het geval voor haar grootvader. Hij besloot met zijn echtgenote Naan te solliciteren naar een boerderij in de pas aangelegde Wieringermeerpolder. ,,De selectieprocedure was uitgebreid. Naast een motivatie moest men een brief van de burgemeester meesturen, en een startkapitaal hebben, dat mijn grootouders moesten lenen. Ook onverwachts huisbezoek kon deel uitmaken van de selectie." Na een aanvankelijke afwijzing kregen Kees en Naan in 1939 na een tweede sollicitatie een kleine boerderij toegewezen en daarmee werden zij polderpioniers. ,,Met name Naan was ambitieus en wilde perse dat haar kinderen het beter zouden krijgen dan zijzelf. Dat is hen gelukt, vier van de vijf kinderen gingen studeren, de vijfde nam de boerderij over."

De tragiek van de strijd tegen het water is een ander oer-Hollands thema in het boek. ,,We kennen allemaal de Watersnoodramp, maar er zijn veel meer overstromingen geweest. Vijf jaar na het opbouwen van hun felbegeerde boerderij staken de Duitsers op hun vlucht voor de geallieerden de dijk door, en ging alles verloren. Mijn grootvader beschrijft in een brief hoe hij na de vlucht staat te kijken 'naar het mooie land dat alleen nog maar water is'." Wie wil weten hoe de familie er weer bovenop kwam, zal het boek moeten lezen. Voor Marian Rijk zelf smaakte het schrijven van non-fictie naar meer. ,,De periode 1800-1950 fascineert me. Wie weet ga ik iets doen met de familie van mijn moeder, een geslacht van onderwijzers," besluit Rijk, die zelf als educatief uitgever werkt.

'Polderpioniers' verschijnt bij Ambo|Anthos uitgevers en ligt vanaf donderdag 13 oktober in de winkel. Op zaterdag 5 november is Marian Rijk van 13.00 tot 17.00 uur in de Read Shop in Doorn voor een Boek-ontmoet-groet.