• Cees Keur
  • Kadaster

Monumentale laan in slechte staat

LEERSUM De bomen van de Broekhuizerlaan en aangrenzende paden hebben hun maximale leeftijd bereikt. Het advies aan de vier eigenaren is om 680 bomen van rond de 200 jaar oud te vellen. Een rigoureuze maar noodzakelijke aanpak. Met jonge bomen, in hetzelfde plantverband, zal de laan in de verre toekomst weer dezelfde grootse entree tot Leersum vormen.

Edith Hazelzet

Wie vanaf de A12 richting Leersum rijdt, wordt bij de Donderbergrotonde getrakteerd op één van de mooiste aanblikken van Leersum: het zicht op Landgoed Broekhuizen omzoomd door de imposante laan van meerdere rijen torenhoge beuken. Al twee eeuwen lang genieten Leersum en omgeving van deze monumentale laan, die als onderdeel van het landgoed een beschermde status heeft. Vader en zoon Zocher, de tuinarchitecten die het Vondelpark en park Clingendael ontwierpen, stonden ook voor het tuinontwerp in Engelse landschapsstijl van Broekhuizen, waaronder deze laan. Samen met aangrenzende paden, zoals dat van het toegangshek van Broekhuizen naar restaurant Darthuizen, gaat het om 680 beuken verspreid over een lengte van 1,4 kilometer.

SLECHTE CONDITIE Op 22 juni vond er een raadsinformatie-avond plaats over de huidige staat van de Broekhuizerlaan. Wouter Delforterie van de Coöperatieve Bosgroep Midden-Nederland hield een presentatie. Hij is adviseur van de eigenaren van de laan, Staatbosbeheer en drie particulieren, die allen lid zijn van deze coöperatie. Het advies van de Bosgroep voor algehele verjonging, wordt ingegeven door het feit dat vele bomen in slechte conditie zijn. ,,Er scheurt wel eens wat uit, soms dikke takken. Natuurlijk proberen de eigenaren dat voor te zijn, maar zelfs als er jaarlijks gesnoeid wordt met een hoogwerker, is dat niet meer voldoende. Achter restaurant Darthuizen is al een boom vlak naast een huis gevallen. De veiligheid is prangend, en er lopen een openbare weg en een wandelpad onderdoor. Daarnaast wordt het beeld van de laan er niet fraaier op: schimmels, lege plekken, vele snoeiwonden. In die wonden loopt vocht. Vele bomen zijn rot en meer lucht dan hout. Maar het blijft jammer dat dit moet gebeuren."

ONDERZOEK Delforterie benadrukt dat de exacte uitvoering van het laanherstel nog niet vast staat. Om een goed plan te kunnen maken voor vervanging van de bomenlaan, dienen eerst de mogelijk aanwezige beschermde planten en dieren in kaart gebracht te worden, een wettelijke verplichting. Sinds het begin van het voorjaar tot het einde van de herfst voert de Zoogdierenvereniging in opdracht van de eigenaren een flora- en faunaonderzoek uit. Er wordt bijvoorbeeld gekeken of er beschermde vleermuizen in holtes in de bomen leven, en of de laan door hen wellicht gebruikt wordt als oriëntatiepunt binnen hun leefgebied. Beschermde soorten mogen op grond van de Flora- en Faunawet geen hinder ondervinden van de vervanging van de bomen. Mocht blijken dat dergelijke soorten aanwezig zijn, dan zijn mitigerende maatregelen verplicht. ,,Gelukkig voor hen is er voldoende oud bos in de directe omgeving om vervangende woonruimte te vinden. Daar zou je bij moeten helpen. Door bijvoorbeeld afgeknipte sokken voor de bestaande holen te hangen, kunnen vleermuizen er wel uit maar niet meer in. Vleermuizenkasten ophangen is ook een optie, maar het moet nog blijken wat er zit en hoe de laan gebruikt wordt", zegt Delforterie. De eigenaren verwachten de uitkomsten van het inventariserende onderzoek dit najaar.

PLAN Gezien de ouderdom en de slechte conditie van de beuken en het daaruit volgende gevaar voor de veiligheid, zullen er bomen moeten worden gekapt - mogelijk zelfs alle bomen. Delforterie legt uit waarom een gefaseerde verjonging geen goed idee is. ,,Ten eerste had men daar al twintig jaar geleden mee moeten beginnen, nu hebben alle bomen hun maximale leeftijd bereikt. Maar belangrijker nog, is dat een nieuwe, jonge laan in één keer moet worden ingeplant om hem uit te laten groeien tot een mooie laan met rechte bomen van gelijke omvang. Doe je dan niet, dan beperken de oude bomen de jonge in hun groei: ze krijgen te weinig licht, groeien scheef en blijven kleiner dan bij een totale vervanging. Daar wordt de laan uiteindelijk niet mooier van." Als voorbeeld van een andere volledige verjonging, liet hij beelden zien van Middachten, het monumentale landgoed bij Rheden. ,,Als het allemaal doorgaat, adviseren we bij de Broekhuizerlaan om te herplanten met beuken op een dezelfde plantafstand als nu, tussen de stobben van de gekapte bomen in. Zo krijg je op termijn dezelfde aanblik. De jonge bomen zullen twee tot drie meter hoog zijn. Grotere bomen slaan meestal slechter aan, en bovendien neemt de kostprijs per boom exponentieel toe met de dikte van de stam. Het is sowieso al een logistieke uitdaging om zo'n grote partij bomen te vinden die genetisch verwant is."

Aan het project zijn onlangs twee subsidies toegekend. Het fonds Erfgoedparels van de provincie Utrecht en het Streekfonds Utrechtse Heuvelrug zegden respectievelijk 40.000 euro en 10.000 euro toe. Er is een stuurgroep opgericht bestaande uit de eigenaren, vertegenwoordigers van de gemeente en groene organisaties. Deels om tot het uiteindelijke plan te komen, deels om inwoners van Leersum op de hoogte te houden. Uiteindelijk is het aan de gemeente om vergunning te verlenen voor herstel van de bomenlaan, en zal de provincie het plan toetsen wat betreft flora en fauna. ,,Nogmaals, het blijft jammer dat het moet gebeuren, maar we hopen op de raadsinformatie-avond inzichtelijk te hebben gemaakt waarom dit onvermijdelijk is, en hoe het dan het beste kan gebeuren. We gaan ook zeker nog een keer met publiek door de laan, zodat men alle vragen kan stellen die men heeft", besluit Delforterie. De termijn waarop het plan uitgevoerd zal worden, is afhankelijk van de toekenning van vergunningen.