'Dorp en Natuur' schoolvoorbeeld van burgerparticipatie

AMERONGEN/LEERSUM ,,In de huidige participatiemaatschappij is een belangrijke rol weggelegd voor burgerinitiatieven. 'Dorp en Natuur' is al jarenlang een schoolvoorbeeld van succesvolle burgerparticipatie. Onze Paddenwerkgroep zet ieder seizoen weer vele duizenden padden de weg over en voorkomt zo dat ze overreden worden. En zonder het knotwerk van onze werkgroep Natuurbeheer hadden hier nog maar heel weinig knotwilgen gestaan."

Wimco in 't Veld

,,Wij laten zien dat je betrokken vrijwilligers belangrijke taken kunt toevertrouwen, ook voor een langere periode", zegt voorzitter René Munsters van de Vereniging voor Dorp en Natuur Amerongen-Leersum. Binnenkort viert de vereniging haar vijftigjarig bestaan.

De directe aanleiding voor de oprichting was de bedreiging van een aantal beeldbepalende Leersumse panden. ,,In de jaren zestig was er geen enkel gevoel voor streekeigen bouw. Karakteristieke arbeiderswoningen gingen zonder pardon tegen de vlakte. Er bestonden zelfs plannen om bij King William in Leersum een grote vierkante blokkendoos van een paar etages te neer te zetten."

Ook de omgang met de natuur was toen heel anders dan nu. ,,De auto's mochten nog tot aan de rand van de meertjes op het Leersumse Veld rijden. In Leersum zelf werden regelmatig oude bomen gekapt, zonder directe reden of visie. Het was ook de tijd dat afval nog gewoon geloosd werd in de natuur of het open water."

Begin 1966 richtte Leersumer Jan van der Valk daarom met een aantal medestanders 'Dorp en Natuur' op. Doel: met concrete activiteiten werken aan een goede leefomgeving die past binnen het historisch en landschappelijk karakter. Aanvankelijk was de organisatie alleen actief in Leersum, enkele jaren later ook in Amerongen.

De vereniging heeft vanaf het begin 'Dorp en Natuur' in de naam, maar het is haar vooral te doen om de mens. ,,De mens moet voordeel hebben bij onze activiteiten. Uiteraard hebben dorp en natuur ook een intrinsieke waarde en zijn ze op zichzelf het beschermen waard. Maar we zetten ons uiteindelijk in voor de mensen, zodat die kunnen genieten van het dorp en de natuur."

TABAKSSCHUREN De waardering voor karakteristieke dorpsbebouwing is sinds de jaren zestig gestegen, maar bescherming ervan is nog steeds nodig. ,,Zeker in een tijd waar we steeds mondialer opereren, zijn de eigen roots belangrijk. Je identiteit ontleen je aan de streek waar je geboren en getogen bent. Dus aan het landschap, de bebouwing, het dialect." Voorbeelden van streekeigen gebouwen zijn de tabaksschuren en de oude boerderijen. ,,Die hoef je niet te kopiëren, maar het is wel duidelijk dat grootschalige complexen met vijf verdiepingen niet passen in zo'n dorpse omgeving."

Het belang van de natuur voor de mens wordt door recent wetenschappelijk onderzoek onderstreept. ,,Wetenschappelijk is bewezen dat natuur ontstrest. Gestreste mensen zouden eigenlijk op doktersadvies de natuur in moeten. Er is zelfs een onderzoek dat laat zien dat ziekenhuispatiënten met uitzicht op groen eerder genezen dan die met uitzicht op een betonnen gebouw. En een Amerikaanse studie concludeert dat veel gezondheidsklachten bij jongeren te maken hebben met te weinig bewegen en buiten zijn."

SLUIPEND PROCES De ingrijpende en snelle aantasting van landschap en karakteristieke dorpsbebouwing is nu verleden tijd. Dat is mede te danken aan de wetten en regels die in de loop der jaren zijn ontstaan. Maar de natuurlijke en landschappelijke waarden worden nog steeds bedreigd, het is alleen een sluipend proces geworden, meent de voorzitter.

Daarom houdt de werkgroep Ruimtelijke Ordening en Milieu van de vereniging de procedures rond de gemeentelijke bestemmingsplannen scherp in de gaten. Daarbij klinkt soms het verwijt dat 'Dorp en Natuur' alles wil tegenhouden. Munsters verzet zich daar fel tegen: ,,Er wordt heel veel gebouwd en tegen de meeste ontwikkelingen hebben we geen bezwaar. Amerongen en Leersum moeten geen openluchtmusea worden, maar levendige dorpen met een gemeenschap die daar een toekomst heeft."

DASSENFAMILIE ,,We vinden wel dat er een balans moet zijn tussen de economische waarde en de waarde die dorp en natuur hebben voor de omgeving. Helaas wil het college natuur en dorpsbebouwing vaak opofferen aan de economie. Zoals op het Industrieterrein Amerongen, waar het voedselgebied van een dassenfamilie zou moeten wijken voor bedrijfspanden die absoluut niet in deze omgeving passen.''

Het succesvolle beroep bij de Raad van State tegen dit bestemmingsplan krijgt de steun van de meerderheid van de dorpsbewoners, zo blijkt uit een enquête. ,,Relatief gezien zijn we een grote organisatie. We hebben ongeveer 950 leden, wat overeenkomt met 7 procent van de inwoners. Van Natuurmonumenten, dat landelijk gezien wordt als een grote club, is 4 procent van de Nederlanders lid."

'Dorp en Natuur' viert haar 50-jarig bestaan met een serie extra activiteiten. De eerste is op zaterdag 6 februari. Dan gaat een bijzondere archeologische tentoonstelling met de titel 'Het Geheim van de Bentincklaan' van start.

Foto Voorzitter René Munsters van Dorp en Natuur: 'Relatief gezien zijn we een grote organisatie. We hebben ongeveer 950 leden, wat overeenkomt met 7 procent van de inwoners.'

Gestreste mensen moeten op doktersadvies de natuur in'