• Marjolein van Adrichem

Bever die veilig bouwt

AMERONGEN Sinds vorige zomer heeft in het stille deel van de Amerongse Bovenpolder een bever zijn bivak opgeslagen. En het ziet er naar uit dat het een blijver is. Hij of zij koos ervoor eerst voortvarend een dam aan te leggen.

Kees de Kroon

De bever legt een dam om de ingang van de burcht onder water te houden en om het waterpeil te stabiliseren. Zo kunnen (niet zwemmende) roofdieren niet bij de ingang. Boswachter Hugo Spitzen van het Utrechts landschap, eigenaar van de Bovenpolder: ,,Hij heeft het natuurbeheer in de uiterwaard vrijwel direct overgenomen en de waterstand aangepast aan zijn voorkeur. Het is fascinerend te zien hoe de bever het watersysteem snapt. Als een ervaren waterbouwkundig constructeur heeft hij een dam aangelegd om het waterpeil vijftig centimeter hoger te zetten." Een flinke verhoging bij de van nature zwak wisselende lokale waterstand heeft ook het voordeel dat de bever zijn voedsel nabij zwemmend kan bereiken.

BEVERPOEL Hoe legt een bever een dam aan? Met een halve meter dam is de waterdruk enorm. Dus steekt de bouwer zware takken tot een paar meter lengte in of op de bodem. Dat gebeurt onder een hoek tegen de stroom in. Vervolgens wordt verankerd met modder, stenen en verder zwaarder materiaal die rondom beschikbaar zijn. Hij gebruikt de bast van takken als voedsel en wat overblijft aan stam en twijgen dient voor de ophoging. Ten slotte wordt de waterkering dicht 'gemetseld' met modder, plantenstengels en bladeren. De modder komt van stroomopwaarts en zo ontstaat automatisch een uitgediepte beverpoel.

De bever in de polder hier heeft goed bouwmateriaal tot zijn beschikking. Utrechts landschap investeert veel in natuurontwikkeling ter plaatse. Spitzen: ,,De bever voelt zich hier kennelijk thuis. Dat waarderen we en we zullen hem voorlopig zijn gang laten gaan."

De Kroon: ,,Bij mijn weten is het de eerste dammenbouwer in onze provincie. Dat gaat er wel eens anders aan toe. In Limburg , langs de Maasoevers, huizen talrijke bevers, die het waterpeil naar hun hand willen zetten. In het meer open agrarische gebied valt zo'n dam in aanbouw met opvulling van maïsstengels of gras al gauw bij de boer op. Mij is een weinig florissant geval bekend van de onderlinge krachtmeting tussen mens en dier. Wat de bever in de nacht aansleepte brak de boer, geassisteerd door ijverige waterschapsambtenaren, de volgende morgen weer af. Dat heeft zo een paar maanden geduurd, tot de bever met de staart tussen de benen vertrokken is of misschien wel omgekomen van de honger, gezien de formidabele prestatie, die hij iedere nacht moest leveren. Van steeds verder hout afknagen en aanslepen."

INVLOED OP FLORA EN FAUNA De aanleg van een beverdam en beverpoel heeft invloed op de dynamiek in het landschap. De ontstane beverpoel houdt organisch materiaal (planten, dode vissen) vast, die anders door de stroom worden meegevoerd. Daarnaast brengen de bevers zelf nog voedingsstoffen in de vorm van ontlasting in de beverpoel.

Ook de afgeknaagde takken en stammen, die vanaf de oever het water invallen of dood gaan omdat de sapstroom onderbroken is, zorgen voor een rijkere, gevarieerde plantengroei. Het doolhof aan rottende takken onder het stille water vormt uitstekende paai- en opgroeiplekken voor vissen. ,,Maar ook zien we vaak een ijsvogeltje in de omgeving van de burcht, die hij nu bouwt", illustreert Spitzen. De boswachter verwacht dat ook het verhoogde waterpeil invloed zal hebben op broedvogels als watersnip en porseleinhoen.

Feitelijk zorgt de bever ervoor dat het landschap rond de poel steeds opener wordt en het water in de poel steeds voedselrijker. Waar eerst opgaande struiken en met name wilgenbomen stonden, gaat het gras weliger groeien. Dat is dan bijvoorbeeld weer aangenaam voor het ree. De bever is een ambassadeur van moerasnatuur.

BLIJVER Is de bever een blijver? Spitzen hoopt het, ,,op grond van wat de ijverige gast nu al tot stand heeft gebracht." Met zijn vakkundig optreden is een permanente vestiging steeds waarschijnlijker. Het werd eigenlijk ook tijd, want in het gebied stroomopwaarts (Blauwe kamer) en stroomafwaarts onder Wijk bij Duurstede verblijven bevers al enkele jaren in hun burchten. De betere plekken zijn dus eigenlijk al bezet. Er is een redelijk bekende migratie van waargenomen dieren in de Lek en Rijn tussen de grote vestigingen in de Millingerwaard (> 100) en Biesbosch (>300 exemplaren). Goede kans dus dat er ook nog eens een exemplaar van het andere geslacht zich thuis gaat voelen in de Bovenpolder.

In 2014 is door de polder een kwelgeul aangelegd van circa vier kilometer; een ecologisch lint, dat van de rivier het uiterwaard in loopt. Al dat najaar is een bever op bezoek geweest, maar toch weer vertrokken. Degene, die van vorige zomer de kwelgeul opkwam, zal waarschijnlijk ook de diepgang nog onvoldoende hebben gevonden om de ingang van de burcht redelijk onder het wateroppervlak te krijgen. In Nederland is daarvoor een minimale diepte van 50 tot 80 centimeter nodig. Dus koos deze slimme bever voor een omgekeerde volgorde : eerst de waterstand naar zijn hand zetten en vervolgens de burcht bouwen.

Bronnen: Persbericht Utrechts Landschap (23 februari 2016) en Bevers (Jasja Dekker en Stefan Vreugdenhil, Zeist, 2012)